Toshkent Markaziy Osiyoning sarmoyaviy poytaxti sifatida: V yubiley Xalqaro investitsiya forumidan nimalarni kutish mumkin
2026-yil 16-19-iyun kunlari Toshkentda V yubiley Toshkent xalqaro investitsiya forumi bo‘lib o‘tadi. Bu yilgi mavzu - "Investment Resilience: New Frontiers, New Partnerships" - global noaniqlik sharoitida investitsiyalarni qanday himoya qilish, chegara bozorlarida kapital barqarorligini qanday institutsional mexanizmlar oshirishi va yangi hamkorlik yo‘nalishlari qayerda yotishi kabi munozaralar uchun asos yaratadi.
Forum konteksti makroiqtisodiy natijalar bilan belgilanadi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil yakunlariga ko‘ra O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti 7,7 foizga o‘sib, 147 milliard dollardan oshdi - bu 2021-yildan beri eng yuqori sur’at bo‘lib, Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biridir. Fitch Ratings va S&P Global ilk bor mamlakatning suveren reytingini BB dan BB ga ko‘tardi, Moody’s esa prognozni "ijobiy"ga o‘zgartirdi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, xalqaro zaxiralar 77 milliard dollardan oshadi. Eksport 24 foizga oshib, 33,8 milliard dollarni tashkil etdi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar 46,9 foizga oshib, ularning jami investitsiyalardagi ulushi 40,5 foizga yetdi. 2017-yilda atigi 4 milliard dollar xorijiy investitsiyalarni jalb qilgan iqtisodiyot uchun bu ko‘rsatkichning 2025-yilga kelib 42 milliard dollarga yetishi rivojlanishning sifat jihatidan boshqacha ko‘lamiga o‘tishni anglatadi. Sakkiz yil ichida kapital oqimining bunday o‘n barobar ko‘payishi mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligi tubdan o‘zgarganini tasdiqlaydi.
Forum iqtisodiyot bilan birga kengayib bormoqda. O‘tgan yilgi TIIF 8 000 dan ortiq ishtirokchini jamladi, ulardan 3000 ga yaqini 97 mamlakatdan kelgan xorijiy delegatlardir. Mehmonlar orasida Bolgariya Prezidenti Rumen Radev, Slovakiya Bosh vaziri Robert Fitso, Markaziy Osiyoning barcha mamlakatlari hukumatlari rahbarlari, YETTB Prezidenti Odil Reno-Basso va Yangi taraqqiyot banki Prezidenti Dilma Rusef bor. Imzolangan shartnoma va bitimlarning umumiy hajmi 30,5 milliard dollarni tashkil etdi. Biroq, platformaning yetukligini imzolar soni emas, balki amalga oshirilayotgan loyihalarning ulushi aniqroq ko‘rsatadi - aynan kelishuvlarni ishchi aktivlarga aylantirish qaytgan investorlar uchun mezon bo‘lib xizmat qiladi.
Yubiley forumining markaziy mavzusi 2026-yil mart oyida Prezident farmoni bilan tashkil etilgan Toshkent xalqaro moliya markazi (TXMM) bo‘ladi. Buning ortida aniq institutsional arxitektura yotadi: umumiy huquq tamoyillariga asoslangan maxsus huquqiy rejim, moliyaviy xizmatlarning o‘z regulyatori, arbitraj markazi (TIAC), 2076-yilgacha soliq imtiyozlari. TMFC xalqaro bozor ishtirokchilariga odatiy huquqiy muhit va tartibga solishning bashoratliligini taklif qiluvchi ixtisoslashtirilgan moliyaviy markazlarni yaratishning global tendensiyasiga mos keladi. Eng muhim sessiyalar orasida muqobil investitsiya fondlarining tartibga solish asoslarini muhokama qilish (PE va VC uchun huquqiy asos birinchi marta qabul qilinmoqda), O‘rta yo‘lak va Transkaspiy logistikasi bo‘yicha munozara, Markaziy Osiyoning suveren reytinglari bo‘yicha panel, chegara bozorlarida aralash moliya vositalari bilan ishlash amaliyoti o‘rin olgan. Alohida bo‘lim arbitraj va nizolarni hal etishga bag‘ishlangan - ikkita panel sessiyasi Toshkent xalqaro arbitraj markazi (TIAC), Britaniya-O‘zbekiston huquq assotsiatsiyasi (BrULA) va Buyuk Britaniya elchixonasi bilan hamkorlikda o‘tkazilmoqda. Mavzu arbitraj ekotizimining institutsional tuzilishini - jumladan innovatsion Nizolarning oldini olish protokolini (Dispute Avoidance Protocol) - hamda O‘zbekistonning investitsiyalarni himoya qilish global tizimidagi o‘rnini qamrab oladi: ISDS, ikki tomonlama investitsiya shartnomalarini isloh qilish, Nyu-York konvensiyasi bo‘yicha qarorlarni ijro etish.
Energetika kun tartibi alohida e’tiborga loyiq. O‘zbekiston 2030-yilga borib elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanadigan energiya manbalarining ulushini 54 foizga yetkazish bo‘yicha ulkan maqsad qo‘ygan. Bugungi kunda mamlakatda umumiy quvvati 4 GVt dan ortiq bo‘lgan quyosh va shamol stansiyalari faoliyat yuritmoqda, loyihalar portfeli esa 19 GVt qo‘shimcha "yashil" quvvatlar qurishni nazarda tutadi. Shu bilan birga, davlat-xususiy sheriklik mexanizmi rivojlanmoqda: 2025-yil boshiga ko‘ra, mamlakatda qariyb 28 milliard dollarlik DXSH loyihalari imzolangan. Investorlar uchun bu standartlashtirilgan PPA shartnomalari va tushunarli kirish mexanizmiga ega yirik tuzilgan bozor bo‘lib, bu masala forumning energetika panelida batafsil ko‘rib chiqiladi.
TIIF-2026 O‘zbekiston iqtisodiy hamkorligining kengayib borayotgan geografiyasini aks ettiruvchi ikki tomonlama biznes-forumlar formatini saqlab qolmoqda. Tasdiqlangan platformalar orasida Koreya Respublikasi, AQSH, Xorvatiya, Vengriya, Turkiya, Albaniya bilan o‘tkaziladigan biznes-forumlar, shuningdek, Xitoy va SHHT mamlakatlari o‘rtasidagi investitsiya muloqoti mavjud; forum yaqinlashgani sayin ishtirokchilar safi kengayishda davom etmoqda. Davlat va hukumat rahbarlari ishtirokidagi yalpi majlis ishbilarmonlik dasturiga turtki bo‘ladi. Shu bilan birga, maydoni qariyb 6 000 kvadrat metr bo‘lgan sanoat va investitsiya salohiyati ko‘rgazmasi ham faoliyat yuritmoqda - 2025-yilda xuddi shunday maydon 100 ta ishtirokchi kompaniya uchun 500 dan ortiq B2B va B2G uchrashuvlarini tashkil etdi.
Shu bilan birga, forum kun tartibida hal etilmagan vazifalar ham qayd etilgan. Korporativ boshqaruv bo‘yicha sessiya jamlangan mulkchilikdan tarqoq mulkka o‘tish masalasini ko‘taradi - bu jarayonsiz fond bozori likvidsiz bo‘lib qoladi. Davlat aktivlarini xususiylashtirish va IPO muhokamasi ushbu jarayonlarning sur’ati va institutsional sifati haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri suhbatni nazarda tutadi. IHTT standartlaridagi mas’uliyatli biznes yuritish bo‘limi shuni ko‘rsatadiki, institutsional kapitalga kirish uchun faqat soliq imtiyozlari yetarli emas - ta’minot zanjirlarining tasdiqlangan shaffofligi va Milliy aloqa nuqtasining samarali mexanizmlari zarur.
Ishbilarmonlik dasturi netvorking formatlari bilan to‘ldiriladi: raqamlashtirish va sun’iy intellekt bo‘yicha FIC va EY biznes nonushtasi, har yili o‘tkaziladigan SQB Investor Day, ESG Award marosimi, Yevropa ishbilarmonlik kechasi. Norasmiy qism - taklif etilgan TIIF Open tennis turniri va kechki yugurish - konferensiya zallaridan tashqarida aloqa o‘rnatishni afzal ko‘radigan delegatlar uchun mo‘ljallangan. Yubiley kechasi Stihia elektron musiqa festivali bilan hamkorlik bilan yakunlanadi - bu O‘zbekiston o‘zini xalqaro auditoriya oldida namoyon etadigan uslubni tavsiflovchi tafsilotdir.
O‘zbekiston uchun TIIF allaqachon vitrina bo‘lishni to‘xtatdi. Bu investitsiya siyosatining ishchi vositasi bo‘lib, uning samaradorligi imzolash marosimlari soni bilan emas, balki forumlar oralig‘ida iqtisodiyotga haqiqatda kirib kelgan kapital hajmi bilan o‘lchanadi. Beshinchi, yubiley forumi mamlakat bir vaqtning o‘zida xalqaro moliya markazini ishga tushirgan, muqobil investitsiya fondlari to‘g‘risidagi qonunni qabul qilgan va suveren reytingini oshirgan bir paytda o‘tkazilmoqda - bu esa o‘sib borayotgan institutsional bazaga ega bo‘lgan chegara bozorlarida ishlashga tayyor investorlar uchun imkoniyatlar oynasini yaratadigan tasodifdir.
